Από τη μέρα που ξέσπασε η κρίση στην Ουκρανία στα τέλη του 2013, όλοι λίγο πολύ γνώριζαν πως αυτό που αναφέρουμε τετριμμένα ως «γεωπολιτικές ισορροπίες», επρόκειτο να αλλάξουν άρδην. Μπορεί τα γεγονότα ως αυτά καθ’ αυτά να ξεσπούν με απρόβλεπτο τρόπο, ωστόσο, οι τάσεις είναι σε κάποιον βαθμό αναγνώσιμες.
Η μετάβαση του διεθνούς συστήματος από το διπολικό, στο πολυπολικό σύστημα, δε γίνεται να γίνει «ειρηνικά». Η ευρύτερη περιοχή στην οποία ανήκει και η Ελλάδα, έχει μετατραπεί στην κυριολεξία, σε ένα τραπέζι bras de ferre στο οποίο συγκρούονται συμφέροντα με γεωπολιτική και γεωοικονομική υφή.
Τα απότοκα των εξελίξεων της Συρίας, ανακύπτουν με ταχύτατο τρόπο και ακόμη, δεν έχει ξημερώσει η επόμενη μέρα για τη Δαμασκό. Με μεγάλο ενδιαφέρον, παρατηρούμε μια επαναπροσέγγιση της Τουρκίας με την Ε.Ε. Πώς αυτή μπορεί να αποδελτιωθεί; Ποιοί είναι οι λόγοι που το Βερολίνο προσεγγίζει την Άγκυρα; Είναι μόνο το ζήτημα των προσφύγων που καθορίζει αυτήν την απότομη «άνοιξη» των γερμανο-τουρκικών σχέσεων;
Ο πολιτικός νάνος των πολλών ταμπού.
Παρατηρώντας με ψυχή ματιά κάποιος την εξελισσόμενη προσφυγική κρίση, μπορεί να κάνει ερωτήσεις για το αν η Ε.Ε μπορεί να σκεφτεί γεωπολιτικά. Δυστυχώς, στην Ε.Ε, και ευρύτερα στην Ευρώπη, η έννοια της γεωπολιτικής από μόνη της, συνιστά ένα ταμπού. Μια σχεδόν, «κακή λέξη». Ταυτισμένη με τους «ζωτικούς χώρους» και με τα «κράτη- οργανισμούς» που πρέπει συνεχώς να «τρέφονται μέσω επέκτασης», η γεωπολιτική, φέρνει στο νου τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο και τη συνέχεια αυτού, τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Από τον Ψυχρό Πόλεμο και την ισορροπία του τρόμου, η Ε.Ε χάριν στο free ride του ΝΑΤΟ, αφοσιωμένη (και μετά το τέλος του) στην οικονομική πολιτική, έπαψε να ασχολείται με τη γεωπολιτική και με τη γεωστρατηγική. Η διεύρυνσή της, είχε στόχο μόνο και μόνο την εκμετάλλευση του κενού που άφηνε στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, η κατάρρευση της Ε.Σ.Σ.Δ. Τόσο στους πολέμους των Βαλκανίων, όσο και σε αυτούς της Μέσης Ανατολής, αρκούσε ένα κάλεσμα στην «Αστυνομία», δηλαδή στις ΗΠΑ.
Η Ε.Ε, δεν είχε ποτέ αντιμετωπίσει μια κρίση. Σήμερα, σε κάθε γωνία του εύθραυστου οικοδομήματός της, αντιμετωπίζει κρίσεις. Η μεταναστευτική πολιτική της Ε.Ε, αντιμετωπίστικε ως μια ακόμη «εσωτερική πολιτική» της Ε.Ε, ποτέ ως κάποιος γεωπολιτικός παράγοντας. Οι πρόχειρες και κοντόφθαλμες απόψεις της Ε.Ε αναφορικά με τη μετανάστευση, εκφράστηκαν στις συμφωνίες του Δουβλίνο, οι οποίες, ακόμη και σε καιρούς που δεν υπήρχαν προσφυγικές κρίσεις, φαίνονταν τουλάχιστον ανεπαρκείς, αν όχι, λανθασμένες. Ξαφνικά, η μετανάστευση και η τρέχουσα προσφυγική κρίση, χρήζουν Συνόδων Κορυφής. Η ατζέντα ζητημάτων, καθορίζεται βέβαια, από το ισχυρότερο κράτος-μέλος.
Η Ε.Ε και η Τουρκία κατά την προηγούμενη δεκαετία.
Δεν έχει περάσει παραπάνω από ενάμιση έτος από τότε που ο Ερντογάν, φώναζε σε συγκέντρωση των Τούρκων μεταναστών στη Γερμανία περί τουρκικών δικαίων και περί τουρκικής ιδιαιτερότητας. Εκείνες τις μέρες, ο γερμανικός Τύπος αλλά και η γερμανική πολιτική σκηνή, προβληματιζόταν καθώς η ίδια η Κυρία Μέρκελ, κατά τραγική ειρωνεία, δήλωνε λίγους μήνες πριν από την επίσκεψη του Ερντογάν στη Γερμανία πως, «το πείραμα του πολυπολιτισμού, απέτυχε».
Κατά τα έτη 2004-2005, ξεκίνησε η περίφημη ενταξιακή διαδικασία της Τουρκίας στην Ε.Ε. Μια διαδικασία που η Ελλάδα περίμενε περίπου μια δεκαετία, προκειμένου να εξαργυρώσει τον –όπως θεωρούσε- θρίαμβο του Ελσίνκι. Οι πιέσεις των ΗΠΑ εκείνη την περίοδο, ιδιαίτερα προς την Αυστρία, ήταν ισχυρές προκειμένου η Ε.Ε, να δεχτεί την Τουρκία ως πλήρες μέλος. Η Γερμανία, δε θα ήθελε σε καμία περίπτωση, να δει την Τουρκία ως πλήρες μέλος, υπολογίζοντας πως η ειδική σχέση της Τουρκίας εκείνης της περιόδου με τις ΗΠΑ, σε συνδυασμό με την πάγια ειδική σχέση των ΗΠΑ με το πιο ευρωσκεπτικιστικό κράτος-μέλος της Ε.Ε, τη Βρετανία, θα έθεταν εν αμφιβόλω τη γερμανική ηγεμονία επί της Ευρώπης. Το ευρωπαϊκό μέλλον της Τουρκίας, στα μάτια της Ε.Ε μια δεκαετία πριν, θα περιοριζόταν σε μια ειδική σχέση. Από εκεί και μετά, η Τουρκία, έπαψε να στηρίζεται στο ευρωπαϊκό της μέλλον και έβαλε σε εφαρμογή το σχέδιο υλοποίησης του πραγματικού της στόχου, αυτού που περιγράφει ο Αχμέτ Νταβούτογλου, στο βιβλίο του.
Τί ψάχνει η Γερμανία στην Τουρκία;
Οι μεγάλες δυνάμεις, ουδέποτε πήραν μια απόφαση που καλύπτει μόνο ένα ζήτημα, όποιο και αν είναι αυτό, όσο σημαντικό και αν είναι. Άλλωστε, κανένα σημαντικό ζήτημα δεν είναι μονοπαραγοντικό. Η προσφυγική κρίση, αναμφίβολα έφερε στο τραπέζι τη Γερμανία και την Τουρκία μαζί. Παρόλα αυτά, υπάρχει σειρά αιτιών που φέρνουν τις δύο χώρες κοντά.
Τα νέα για τη Γερμανία, δεν είναι καλά. Μπορεί στη χώρα μας να μην έχει γίνει πλήρως αντιληπτό λόγω του τρομακτικού προγράμματος προσαρμογής που πρέπει να υλοποιηθεί, όμως η Γερμανία, την 12η Ιουλίου, έθεσε την αρχή ενός επαναπροσδιορισμού των πολιτικών στόχων της. Τα προβλήματα της Ε.Ε, μοιάζουν με Λερναία Ύδρα. Με το που έλαβε προσωρινό τέλος ο εφιάλτης της ΕΖ, η προσφυγική κρίση, έχει έρθει τώρα στην κορυφή της γερμανικής ατζέντα. Η οικονομία της Γερμανίας, έχει αρχίσει να έχει τις πρώτες συνέπειες. Ο μεγάλος της εμπορικός – εξαγωγικός της στόχος, πάνω στον οποίον βάσισε εν πολλοίς την οικονομική της πολιτική στην Ε.Ε, η Κίνα, δείχνει να περνάει σε μια επικίνδυνη φάση. Οι ΗΠΑ, έχουν ξανά ισχυρό λόγο εντός Ε.Ε και τα σκάνδαλα της γερμανικής αυτοκινητοβιομηχανίας, που αποτελεί εξαγωγική κορωνίδα για το Βερολίνο, δεν σταματούν να πλήττουν την οικονομία αλλά και τη διεθνή εικόνα της Γερμανίας.
Η άνοδος της ακροδεξιάς στη Γερμανία αλλά και η αποτυχημένη γερμανική πολιτική στην Ουκρανία σε συνδυασμό με την προσφυγική κρίση και με τον φόβο της παρουσίας του ριζοσπαστικού Ισλάμ στη Γερμανία και στην Ευρώπη, ολοκληρώνουν τον Γόρδιο Δεσμό των προβλημάτων που έχει να λύσει το Βερολίνο.
Η δυναμική ρωσική εμπλοκή στη Συρία, έφερε πανικό τόσο στην Ε.Ε , όσο και στη Γερμανία η οποία ενώ αρχικά παραδέχτηκε οτι «δεν υπάρχει λύση στη Συρία χωρίς τη Ρωσία», μέρες μετά, δια στόματος Ε.Ε, καταδίκασε τους στρατηγικούς βομβαρδισμούς της Μόσχας. Η προσφυγική κρίση, μέσα σε όλα αυτά, και ο εφιάλτης του Βερολίνου να γίνει ο τελικός προορισμός δεκάδων χιλιάδων προσφύγων, έφερε τη λύση της Τουρκίας. Και ενώ κάποιες φωνές στις Βρυξέλλες και στο Βερολίνο μιλούν για καλύτερη μοίρα διευθέτησης του ελληνικού προγράμματος προσαρμογής σε περίπτωση που συνεργαστούμε ως χώρα με την Τουρκία, η Μέρκελ, βλέπει στην Τουρκία τον ιδανικότερο σύμμαχο προκειμένου όχι μόνο να λύσει το προσφυγικό ζήτημα, αλλά και να βάλει το Βερολίνο δυναμικά, στο γεωπολιτικό παιχνίδι της Μέσης Ανατολής.
Από το «Χαλιφάτο» σε ρόλο «ευρω-χωροφύλακα».
Το Βερολίνο, γνωρίζει οτι ο Ταγίπ Ερντογάν είναι απομονωμένος. Λίγες μέρες πριν το ευρω-τουρκικό παζάρι αναφορικά με το προσφυγικό ζήτημα, η Γερμανία «άδειασε» την Τουρκία στο ρόλο που η τελευταία θα μπορούσε να έχει στη Συρία, δίνοντάς της σήμα, πως ένας τέτοιος ρόλος, περνάει από το Βερολίνο. Η εικόνα της Τουρκίας, είναι αυτή τη στιγμή παρόμοια με αυτήν της Γερμανίας. Τόσο ο Ερντογάν, όσο και η Μέρκελ, αμφισβητούνται στο εσωτερικό των χωρών τους, όσο ποτέ άλλοτε.
Η Τουρκία, απέτυχε παταγωδώς στην υλοποίηση του πρότζεκτ «νεοθωμανισμός». Η τουρκική Λίρα, έχει αρχίσει να ακολουθεί τη ροή των πολιτικών γεγονότων, κάτι που τρομάζει τόσο τους πολίτες και τους επενδυτές, όσο και την κυβέρνηση του ΑΚΡ. Οι εκλογές έρχονται με τον Ερντογάν να δείχνει να πιέζεται όσο ποτέ άλλοτε. Η ρωσική εμπλοκή στη Συρία, θέτει ζητήματα ασφάλειας για τη χώρα του, στην οποία έχουν αρχίσει να «ψιθυρίζονται» σενάρια περί πραξικοπήματος. Το πολύνεκρο συμβάν της Άγκυρας με θύματα Κούρδους διαδηλωτές, έβαλε βόμβα ξανά στην προσέγγιση Κούρδων και τουρκικού κράτους. Η στήριξη άνευ όρων από την πλευρά των ΗΠΑ έχει πάψει να υφίσταται και οι στενές σχέσεις με το Ισραήλ, έχουν πάψει να υφίστανται από το 2010. Μέσα σε όλα αυτά, η Τουρκία βλέπει με αμηχανία τις ΗΠΑ να έρχονται σε ιστορική συμφωνία με το Ιράν και να στηρίζουν το καθεστώς Σίσι της Αιγύπτου, βάζοντας μεγάλα εμπόδια στα τουρκικά όνειρα για επίτευξη περιφερειακής ηγεμονίας.
Η Τουρκία, άλλαξε μέσα σε μέρες τους βραχίονες της εξωτερικής της πολιτικής. Από «τοποτηρητής του μεσανατολικού χάους», τώρα, προσπαθεί να «πωλήσει» υπηρεσίες στην Ε.Ε, αναφορικά με το προσφυγικό ζήτημα. Πέραν από την αποφυγή της απομόνωσης από τον δυτικό κόσμο, ο Ερντογάν προσβλέπει σε γεωπολιτικά ανταλλάγματα που περνούν και από την Ε.Ε. Η Ελλάδα και η Κύπρος, είναι πλήρη-μέλη της Ε.Ε. Και η Κύπρος αλλά και η Ελλάδα, αναμένεται να δεχθούν περισσότερες πιέσεις αναφορικά με τα ακανθώδη ζητήματα που έχουν με τη γειτονική χώρα. Άλλωστε, οι γεωπολιτικά αναλφάβητες απόψεις του Γιούνκερ, μας επιβεβαίωσαν πως η λύση των ελληνοτουρκικών, όχι μόνο δεν περνάει από την Ε.Ε, αλλά αν τυχόν περάσουν, ίσως να έχουν ολέθριο αποτέλεσμα για την Ελλάδα. Επιπρόσθετα, η Άγκυρα αναμένει επενδύσεις από τη Γερμανία, η οποία μπορεί να βρεί ένα πολυπληθές και νέο σε ηλικία, φθηνό δυναμικό.
Η συνεργασία κατά της τρομοκρατίας και της από κοινού αντιμετώπισης του ΙΚ, μόνο μηδίαμα μπορεί να φέρει. Είναι γνωστό από στοιχεία, πως όχι μόνο η Τουρκία συνεργάστηκε και συνεργάζεται με ακραίες ομάδες ισλαμιστών, αλλά και οτι περίπου το 25% του τουρκικού λαού, δηλώνει συμπάθεια για την Αλ Κάϊντα και τους στόχους της. Αν το περίφημο καθεστώς με την βίζα των Τούρκων πολιτών στην Ε.Ε, γίνει –όπως αναμένεται- ευνοϊκότερο για την Τουρκία, σε περίπτωση πολιτικού χάους στη γειτονική χώρα, η Ευρώπη μπορεί να αντιμετωπίσει ακριβώς το ίδιο ζήτημα με το τρέχον, της Συρίας. Η Γερμανία όμως, χρησιμοποιεί την Ε.Ε –ως ισχυρότερο κράτος της- προκειμένου να εξασφαλίσει τα συμφέροντά της. Εν προκειμένω, να φράξει το δρόμο χιλιάδων μεταναστών που έχουν προορισμό το Βερολίνο.
Αν όχι η Ουκρανία, τότε, η Τουρκία.
Η Γερμανία, δεν έχει αποφασίσει, ούτε για το ποιά επιθυμεί να είναι η σχέση μεταξύ αυτής και της Ρωσίας και δυστυχώς, ποιά επιθυμεί να είναι η σχέση Ε.Ε και Ρωσίας. Το γερμανικό ρίσκο με την εμπλοκή του Βερολίνου στην Ουκρανία, φαίνεται να οδεύει προς την αποτυχία. Μια ευρωπαϊκή Ουκρανία, έστω και ένα μέρος αυτής, θα μπορούσε να καταστήσει την γερμανική Ε.Ε, οδηγό των γερμανο-ρωσικών σχέσεων, εξασφαλίζοντας στη Γερμανία μια προς – ανοικοδόμηση αγορά, συνοδευόμενη από την κατοχύρωση εξαιρετικών γεωπολιτικών πλεονεκτημάτων.
Ο γεωγραφικός «καθρέφτης» της Ουκρανίας, είναι η Τουρκία. Οι ρωσο-τουρκικές σχέσεις, βρίσκονται σε τεταμένο κλίμα και η Γερμανία, ακολουθεί το «εχθρός του εχθρού μου είναι φίλος μου», μολονότι ακολουθεί μια πολιτική διχασμένης προσωπικότητας αναφορικά με τη Ρωσία. Μια πιθανή ρωσική επιτυχία σε Συρία και Ουκρανία, θα καθιστούσε τη Ρωσία ισχυρότερη όχι μόνο γεωπολιτικά, αλλά και γεωοικονομικά, καθώς θα την καθιστούσε ξανά τον βασικό συντελεστή και διακυβευτή στη διπλωματία των αγωγών και στο μεγάλο ενεργειακό παιχνίδι της περιοχής, διαιωνίζοντας την ενεργειακή εξάρτηση της Ε.Ε από την Ρωσία.
Η Τουρκία σε ρόλο εκβιαστή που ζητάει λύτρα και το μέλλον της ευρω-τουρκικής συνεργασίας.
Η χαμηλή αξιοπιστία της Τουρκίας, η οποία όχι μόνο έχει εκθέσει τη διεθνή κοινότητα σε οποιαδήποτε διεθνή πρωτοβουλία έχει αναλάβει, αλλά και αντιμετωπίζει σοβαρά εσωτερικά προβλήματα, δεν αποτελεί τροχοπέδη για τη συνεργασία της Γερμανίας –και ευρύτερα της Ε.Ε – με αυτήν. Μια τέτοια συνεργασία, αποτελεί πιο πολύ μια κίνηση απελπισίας και από τα δύο μέλη, παρά αφετηρία για μια λύση του προσφυγικού ζητήματος. Γνωρίζοντας το πολιτικό marketing και την επικοινωνιακή διαχείριση του μύθου του «τουρκικού γεωπολιτκού μονοπωλίου», η Τουρκία στο άμεσο μέλλον, αναμένουμε να ζητήσει ακόμη περισσότερα χρήματα και ανταλλάγματα, όπως κάνει ένας εκβιαστής με τα ζητούμενα από αυτόν, λύτρα προκειμένου να γίνει ο «προσφυγικός φύλακας της Ε.Ε». Αυτή η αναλογία εκβιαστή, εκβιαζόμενου και λύτρων, θέτει μεγάλους κινδύνους για την ασφάλεια της Ελλάδας και της Κύπρου, οι οποίες θα ξαναμπούν σύντομα στο τουρκικό στόχαστρο από τη στιγμή που η «Ανατολική πολιτική» της Άγκυρας, οδεύει από το κακό στο χειρότερο.
* Οι απόψεις του ιστολογίου μπορεί να μη συμπίπτουν με τις απόψεις του/της αρθρογράφου ή τα περιεχόμενα του άρθρου.
0 Σχόλια