Τα εμβλήματα έχουν τη δική τους ιστορία

Ντέπυ Κουρέλλου

Όπως τα εμπορικά brandnames όταν χρειάζονται ανανέωση για να ανακτήσουν δύναμη στην αγορά πραγματοποιούν ένα λίφτινγκ στο σήμα κατατεθέν τους, έτσι και το ΠΑΣΟΚ στην 38η επέτειο της Διακήρυξης της 3ης του Σεπτέμβρη παρουσίασε το νέο του έμβλημα. Ο Βαγγέλης Βενιζέλος και η ομάδα του μελέτησαν 24 εκδοχές από τα σχέδια του δημιουργικού γραφείου Something



Creative Group και κατέληξαν στον ήλιο με τις επτά, αντί για τις εννέα, ακτίνες, όπως δηλαδή ήταν το έμβλημα της παράταξης το 1974, το οποίο αποτελούσε αναφορά στο σύμβολο της ΕΠΟΝ.
Η συμβολική εικόνα, η παράσταση που χρησιμοποιείται ως διακριτικό σημείο, διαθέτει τη δική της δυναμική υπόσταση. Μια υπόσταση σχεδόν αυτοδύναμη, που ακόμα κι αν η ιδέα ασθενήσει, ή και εξαφανιστεί, βρίσκει τον τρόπο να υπάρχει, όπως π.χ. τα σύμβολα της Σοβιετικής  Ένωσης, που έχουν γίνει ανάρπαστα t-shirts. Από τους θυρεούς των ποδοσφαιρικών ομάδων και τις εθνικές σημαίες μέχρι τα σήματα των εμπορικών προϊόντων, τα σύμβολα έχουν τη δική τους ιστορία.
Πριν φουντώσει ο εμφύλιος στη Γιουγκοσλαβία, ο πόλεμος κόχλαζε σε συμβολικό επίπεδο. Τα λάβαρά του δεν κρατούσαν στρατιώτες αλλά γραφίστες, σε μια σύγκρουση που προηγήθηκε της στρατιωτικής. Οι Σέρβοι δίπλα στον αναστημένο μεσαιωνικό ήρωα Στέφανο Δουσάν πρόσθεσαν τέσσερα συμμετρικά κυριλλικά C, που συμπύκνωναν το σύνθημα του σερβικού εθνικισμού: Μόνο η ενότητα μπορεί να σώσει τους Σέρβους. Το 1991 η σερβική κυβέρνηση συγκρότησε εθνική επιτροπή προς αναζήτηση συμβόλων. Η επιτροπή πρότεινε τον δοκιμασμένο βασιλικό δικέφαλο, σχεδιασμένο το 1882 από τον Στόγιαν Νοβάκοβιτς. Καθώς όμως επρόκειτο για το στέμμα των Ομπρένοβιτς και Καραγιόργεβιτς, δημιουργήθηκε πρόβλημα με τους Κομμουνιστές της μιλοσεβιτσικής Σερβίας.
Εξίσου στραμμένοι προς το παρελθόν και οι Κροάτες. Η ασπίδα με τα κοκκινόλευκα τετραγωνάκια (Σαχόβιντσα), ένα από τα παλιότερα κροατικά σύμβολα αλλά και έμβλημα των φασιστών Ουστάσι του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ανασύρθηκε από την παρανομία για να τονίσει την «αρχαιότητα» του κροατικού έθνους.
Στις εμπορικές συμφωνίες τα πράγματα είναι εξίσου πολύπλοκα και πολλές φορές ισχυρός πονοκέφαλος για τους ιδιοκτήτες, όχι όμως και για την οικογένεια Μπακάρντι. Ο δον Φακούντο Μπακάρντι αγόρασε το 1862 ένα μικρό αποστακτήριο στο Σαντιάγο της Κούβας και άρχισε να παράγει λευκό ρούμι. Κάτω από τη στέγη βρισκόταν μια μικρή αποικία νυχτερίδων, που έγινε το σήμα της εταιρείας όταν την ανακάλυψε η σύζυγός του Δόνια Αμάλια. Στους ισπανόφωνους πολιτισμούς η νυχτερίδα θεωρείται σύμβολο καλής τύχης.
Από την άλλη, η BMW, τιμώντας την ιδιαίτερη πατρίδα της, έβαλε στο έμβλημά της τα χρώματα της σημαίας της Βαυαρίας, ενώ με μια προσεκτικότερη παρατήρηση διακρίνει κανείς μια περιστρεφόμενη προπέλα, επειδή η εταιρεία κατασκεύαζε παλιότερα μηχανές αεροπλάνων. Ο αστικός μύθος θέλει το σήμα της Porsche να σχεδιάζεται πάνω σε μια πετσέτα φαγητού από τον Αμερικανό έμπορο αυτοκινήτων Μαξ Χόφμαν στη διάρκεια γεύματος που είχε με τον ίδιο τον Φέρι Πόρσε στη Νέα Υόρκη το 1951. Υπάρχει, ωστόσο, και η περισσότερο αληθοφανής εκδοχή, σύμφωνα με την οποία το εν λόγω έμβλημα σχεδιάστηκε από τον μηχανικό Φραντς Ράιμσπις.
Υπάρχουν και οι περισσότερο επαγγελματίες (και λιγότερο αισθηματίες;), όπως η ιταλική εταιρεία ορυκτελαίων Agip, που το 1952 προκήρυξε διαγωνισμό για την επιλογή σήματος στα πρατήρια της εταιρείας της. Περισσότερα από 4.000 σκίτσα παρελήφθησαν και η εταιρεία διάλεξε τελικά τον εξάποδο σκύλο του γλύπτη Λουίτζι Μπρογκίνι, όπου τα έξι πόδια συμβολίζουν τις τέσσερις ρόδες του αυτοκινήτου και τα δύο πόδια του οδηγού.
Στις μέρες μας το πιο αναγνωρισμένο σήμα δεν είναι άλλο από το δαγκωμένο μήλο της Apple. Οι εικασίες πολλές, η επικρατέστερη όμως θέλει τους δημιουργούς της Apple να εμπνεύστηκαν το δαγκωμένο μήλο για σήμα της εταιρείας από μια θλιβερή ιστορία του  Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, εκείνη του Άλαν Τούρινγκ, του ανθρώπου που έθεσε τις βάσεις του σημερινού υπολογιστή, διεκπεραίωσε έρευνες σχετικά με την τεχνητή νοημοσύνη και έλυσε κωδικούς-γρίφους των Γερμανών κατά τη διάρκεια του πολέμου. Ο Τούρινγκ αυτοκτόνησε το 1954 χωρίς να έχει αναγνωριστεί για τη δουλειά του, όταν βρέθηκε αντιμέτωπος με τη φυλακή εξαιτίας της ομοφυλοφιλίας του. Πώς έθεσε τέλος στη ζωή του; Έκανε ένεση δηλητηρίου σε ένα μήλο και το έφαγε.