Κανένας δεν μπορεί να του αρνηθεί τον τίτλο του πρωτοπόρου στο πεδίο του και μάλιστα σε ένα πεδίο της Ιατρικής άκρως δύσκολο όπως αυτό των μεταμοσχεύσεων. Διότι ο καθηγητής Αναγεννητικής Χειρουργικής στο Ινστιτούτο Καρολίνσκα στη Στοκχόλμη της Σουηδίας Πάολο Μακιαρίνι μετρά τη μια μετά την άλλη παγκόσμιες πρωτιές μεταμόσχευσης οργάνων εργαστηρίου σε ασθενείς.
Πριν από λίγες ημέρες ο 54χρονος καθηγητής Μακιαρίνι βρέθηκε και πάλι στο επίκεντρο της δημοσιότητας μεταμοσχεύοντας για πρώτη φορά παγκοσμίως συνθετικό τμήμα του λάρυγγα σε δύο ασθενείς στη Ρωσία - πρόκειται για τα πολυπλοκότερα συνθετικά μοσχεύματα που έχουν τοποθετηθεί ως σήμερα σε ανθρώπους. Οπως μάλιστα λέει ο ίδιος μιλώντας προς «Το Βήμα», σκοπεύει να κυνηγήσει και άλλες πρωτιές που θα αφορούν ακόμη πιο πολύπλοκα όργανα... του σωλήνα όπως η καρδιά και οι πνεύμονες προς όφελος εκατομμυρίων ανθρώπων που σήμερα αργοπεθαίνουν σε ατελείωτες λίστες μεταμοσχεύσεων. Και όταν ο συνομιλητής του τον ρωτά τι εύχεται, η ευχή του είναι να είχε η ημέρα περισσότερες από 24 ώρες για να μπορέσει να «γεννήσει» ταχύτερα ολοένα και πιο σύνθετα (συνθετικά) όργανα που θα σώσουν ζωές.
Ο πρωτοπόρος του πεδίου των μεταμοσχεύσεων, καθηγητής Πάολο Μακιαρίνι
Η νέα ζωή της Κλάουντια
Το 2008 το όνομα του ιταλικής καταγωγής καθηγητή Μακιαρίνι έκανε τον γύρο του κόσμου καθώς έγινε ο «μάγος» που χάρισε σε μια γυναίκα από την Κολομβία, την Κλάουντια Καστίγιο, μια νέα τραχεία (πρόκειται για τον αεραγωγό που επιτρέπει την είσοδο και την έξοδο του αέρα στους πνεύμονες και ο οποίος διακλαδίζεται στους δύο κύριους βρόγχους, έναν για κάθε πνεύμονα) φτιαγμένη από ένα «καλούπι» πτωματικού δότη και «ντυμένη» με τα βλαστικά κύτταρα του μυελού των οστών της ίδιας της ασθενούς. Η πρωτοποριακή επέμβαση διεξήχθη στη Νοσοκομειακή Κλινική της Βαρκελώνης στην Ισπανία όπου εργαζόταν τότε ο καθηγητής και τα αποτελέσματά της δημοσιεύθηκαν στην επιθεώρηση «The Lancet».
Η κυρία Καστίγιο έπασχε από χρόνια φυματίωση, η οποία είχε αφήσει ανεξίτηλα σημάδια στον αριστερό βρόγχο της, με αποτέλεσμα να εμφανίζει δύσπνοιες και άλλα σοβαρά προβλήματα που της στερούσαν ποιότητα ζωής. Η μόνη «παραδοσιακή» λύση για την ασθενή θα ήταν η αφαίρεση του αριστερού της πνεύμονα, ο οποίος είχε παρουσιάσει σοβαρές βλάβες. Ωστόσο αποφασίστηκε τελικώς να υποβληθεί σε μια διαδικασία που ως τότε είχε αποδειχθεί επιτυχημένη μόνο σε πειράματα σε χοίρους. Ο καθηγητής Μακιαρίνι δημιούργησε μια τραχεία... κατά παραγγελία για την κυρία Καστίγιο με χρήση τραχείας πτωματικού δότη η οποία υποβλήθηκε σε ειδική επεξεργασία ώστε να «καθαριστεί» από όλα τα κύτταρά της. Στη συνέχεια το «καλούπι» συνδετικού ιστού που απέμεινε «φοδραρίστηκε» με δύο τύπους κυττάρων της ασθενούς: επιθηλιακά κύτταρα των βρόγχων και βλαστικά κύτταρα του μυελού των οστών. Ο δρ Μακιαρίνι κατάφερε με εκείνη την επέμβαση να ανοίξει μια νέα πόρτα στην αναγεννητική ιατρική και, το σημαντικότερο, να κάνει μια γυναίκα να χαμογελάσει και πάλι και να είναι σε θέση να παίξει με τα δύο παιδιά της, κάτι αδύνατον για εκείνη πριν από τη μεταμόσχευση. Το 2010 ο καθηγητής εφήρμοσε την ίδια μέθοδο για πρώτη φορά σε παιδί.Από τους δότες στο πλαστικό
Τον Ιούλιο του 2011 ο δρ Μακιαρίνι, ο οποίος στο μεταξύ είχε μετακινηθεί στο Ινστιτούτο Καρολίνσκα στη Στοκχόλμη, βρέθηκε και πάλι να φιγουράρει στα παγκόσμια ΜΜΕ αφού έκανε ένα μεγάλο βήμα σε ό,τι αφορούσε την εξέλιξη της μεθόδου του και συγχρόνως ένα τεράστιο άλμα στο πεδίο της αναγεννητικής ιατρικής. Ανακοίνωσε ότι ολοκλήρωσε με επιτυχία την πρώτη μεταμόσχευση συνθετικής τραχείας σε έναν 36χρονο ασθενή στη Σουηδία που έπασχε από προχωρημένο καρκίνο. Με την κίνησή του αυτή κατήργησε ουσιαστικώς την ανάγκη χρήσης μοσχευμάτων από δότη.
Και τώρα, έναν χρόνο αργότερα, ο δρ Μακιαρίνι επανέρχεται και πάλι στο προσκήνιο μεταμοσχεύοντας με επιτυχία σε δύο ασθενείς στη Ρωσία πλήρως συνθετικά τμήματα του λάρυγγα. Οι επεμβάσεις μετρούν βέβαια περίπου δύο εβδομάδες... ζωής, ωστόσο, όπως μας διαβεβαιώνει ο καθηγητής, έχουν ήδη «εμφυσήσει» (κυριολεκτικώς και μεταφορικώς) ζωή στους ασθενείς.
Ολες αυτές οι επιτυχίες είναι το αποτέλεσμα πολλών και σκληρών προκλινικών μελετών, οι οποίες ξεκίνησαν πριν από 20 χρόνια, αναφέρει στο «Βήμα» ο δρ Μακιαρίνι. Και οι τεχνικές εξελίχθηκαν από τη μεταμόσχευση της Κλάουντια Καστίγιο ως σήμερα με στόχο να καθίσταται δυνατή η αντιμετώπιση όσο πιο πολλών ασθενών γίνεται, οι οποίοι σήμερα περιμένουν (πολλές φορές μάταια) σε λίστες αναμονής για μόσχευμα...
Ιδού ποιες ήταν οι εξελίξεις αυτές διά στόματος του καθηγητή: «Στην αρχή των πειραμάτων μας είχαμε στραφεί στα βιολογικά "εκμαγεία" τα οποία προέρχονταν από πτωματικούς δότες. Τα "καλούπια" αυτά... ντύνονταν στη συνέχεια με κύτταρα του λήπτη. Η συγκεκριμένη μέθοδος εφαρμόστηκε στην περίπτωση της κυρίας Καστίγιο, καθώς και σε άλλους εννέα ασθενείς, και η αντιμετώπιση όλων αυτών των περιστατικών μάς δίδαξε πολλά δείχνοντάς μας τα μειονεκτήματα της τεχνικής».
Μειονεκτήματα του βιολογικού εκμαγείου
Ποια είναι αυτά τα μειονεκτήματα; Οπως εξηγεί ο δρ Μακιαρίνι, η μέθοδος του βιολογικού «εκμαγείου» στηρίζεται πάντα στην... καλοσύνη των ξένων, στη δωρεά δηλαδή οργάνων. «Σε χώρες όμως όπου τα εθνικά προγράμματα μεταμοσχεύσεων δεν αποδίδουν τα μέγιστα, όπως είναι για παράδειγμα η Ελλάδα, είναι πολύ πιθανόν να εμφανίζεται έλλειψη μοσχευμάτων, ενώ σε κάποια κράτη υπεισέρχονται και άλλοι παράγοντες που αποτελούν τροχοπέδη στις μεταμοσχεύσεις όπως οι θρησκευτικές αντιλήψεις. Παράλληλα υπάρχουν περιπτώσεις ασθενών που, παρ' ότι θα ήθελαν να δωρίσουν ένα όργανο, αυτό είναι ακατάλληλο για μεταμόσχευση εξαιτίας νόσων όπως για παράδειγμα μια κακοήθεια. Είτε με τον έναν είτε με τον άλλον τρόπο, τελικώς μπορεί να μην υπάρχει το κατάλληλο μόσχευμα που θα σώσει τη ζωή ενός ασθενούς».
Το δεύτερο μεγάλο μάθημα που έλαβαν οι ειδικοί από αυτή την πρώτη «φουρνιά» μεταμοσχεύσεων ήταν ότι τα βιολογικά «καλούπια» δεν διατηρούνται... σε φόρμα για πάντα. «Παρ' ότι στο 60% των περιπτώσεων που αντιμετωπίσαμε δεν εμφανίστηκαν προβλήματα, στο υπόλοιπο 40% το "εκμαγείο" άρχισε να βιοδιασπάται, να χάνει τις τρισδιάστατες ιδιότητές του - έμοιαζε να γερνά. Παρ' ότι σε γενικό πλαίσιο αυτή η φθορά δεν είχε κλινική σημασία, υπήρχαν και οι περιπτώσεις που το "εκμαγείο"... χαλάρωνε, έχανε σε σημαντικό βαθμό τις ιδιότητές του, συνήθως μέσα στο πρώτο έτος από τη μεταμόσχευση».
Και βέβαια ένας από τους μεγάλους σκοπέλους σε ό,τι αφορούσε την «παλαιά» τεχνική ήταν ο χρόνος. Για την ολοκλήρωση του βιολογικού μοσχεύματος... εργαστηρίου απαιτούνταν ως και έξι ή εννέα μήνες, διάστημα πολύ μεγάλο όταν υπάρχει ανάγκη άμεσης παρέμβασης σε κάποιον ασθενή, για τον οποίο ο χρόνος αποτελεί... πολυτέλεια.
Πλαστικό και εξπρές!
Ολα αυτά έσπρωξαν τον καθηγητή Μακιαρίνι και την ομάδα του να αποφασίσουν να αντικαταστήσουν τη... φύση (που είχε βέβαια δεχθεί και τη χείρα της επιστήμης) με ό,τι πιο «τεχνητό». Ετσι τη θέση του βιολογικού «εκμαγείου» έλαβε ένα συνθετικό εκμαγείο το οποίο αποτελεί προϊόν νανοτεχνολογίας και «εμπλουτίζεται» στη συνέχεια με τα βλαστικά κύτταρα των ασθενών. Για την ακρίβεια, το συνθετικό καλούπι δημιουργείται από δύο πολυμερή σε ίσες ποσότητες: το γνωστό μας ΡΕΤ (τερεφθαλικός εστέρας του πολυαιθυλενίου, που χρησιμοποιείται ευρέως σήμερα στις συσκευασίες τροφίμων) και το ΡU (πολυουρεθάνη). Στη συνέχεια και αφού είναι έτοιμο μέσα σε 2-3 ημέρες (!) το sur mesure εκμαγείο «φοδράρεται» με τα βλαστικά κύτταρα μυελού των οστών του ασθενούς που θα λάβει το μόσχευμα. «Τα υλικά αυτά είναι φθηνά και έχει αποδειχθεί μέσα από τα πειράματά μας ότι "δένουν" καλά με τα βλαστικά κύτταρα. Παράλληλα το "εκμαγείο" μπορεί να δημιουργηθεί μέσα σε ελάχιστο χρόνο, καθώς και σε όποιο μέγεθος επιθυμούμε - έτσι καθίσταται δυνατή η μεταμόσχευση και σε μικρά παιδιά ή ακόμη και βρέφη που έχουν την ανάγκη μοσχεύματος προκειμένου να επιβιώσουν» αναφέρει ο ειδικός.
Η νέα εποχή των «τεχνητών» μεταμοσχεύσεων είναι λοιπόν πλέον εδώ χάρη στον καθηγητή Μακιαρίνι και πήρε νέα τροπή την περασμένη εβδομάδα, όταν ανακοινώθηκαν οι δύο πρώτες μεταμοσχεύσεις συνθετικού τμήματος λάρυγγα.
Στη Ρωσία με αγάπη
Αυτή τη φορά ο «πολίτης του κόσμου», όπως αυτοαποκαλείται,καθηγητής Μακιαρίνι ταξίδεψε στη Ρωσία και διεξήγαγε τις επεμβάσεις στο Περιφερειακό Νοσοκομείο του Κρασνοντάρ, στα νότια της χώρας, στις 19 και 21 Ιουνίου.
Οι ασθενείς ήταν μια 34χρονη γυναίκα με το όνομα Τζούλια Τ. και ένας 28 χρονος άνδρας που ονομάζεται Αλεξάντερ Ζ. Οπως μας λέει ο δρ Μακιαρίνι, σήμερα, περίπου δύο εβδομάδες μετά τις μεταμοσχεύσεις, και οι δύο ασθενείς έχουν καλή ανάρρωση, ενώ ήδη επιθηλιακά κύτταρα έχουν αρχίσει να αναπτύσσονται στην επιφάνεια των μοσχευμάτων τους.
Σημειώνεται ότι αμφότεροι οι ασθενείς είχαν πέσει θύματα αυτοκινητικών ατυχημάτων, εξαιτίας των οποίων είχαν υποστεί σοβαρές βλάβες στον λάρυγγά τους. Η γυναίκα δεν ήταν σε θέση να μιλήσει, ενώ ο άνδρας μιλούσε μόνο με συσκευή προσομοίωσης φωνής. Και οι δύο ασθενείς μπόρεσαν να μιλήσουν και να αναπνεύσουν ελεύθερα σχεδόν αμέσως μετά την επέμβαση.
Στις τελευταίες μεταμοσχεύσεις οι ασθενείς έλαβαν τμήμα του λάρυγγα με μήκος περί τα 5 εκατοστά το οποίο αποτελούνταν από ένα κομμάτι της τραχείας στην κορυφή της οποίας υπήρχε μια εκδοχή του κρικοειδούς χόνδρου που αποτελεί τη βάση του λάρυγγα. Πριν από τη μεταμόσχευσή του το τεχνητό τμήμα του λάρυγγα «ντύθηκε» με βλαστικά κύτταρα από τον μυελό των οστών των ληπτών. Η «φόδρα» δημιουργήθηκε σε έναν ειδικό αντιδραστήρα από ειδικούς της εταιρείας Harvard Bioscience, με έδρα τη Μασαχουσέτη.
Αυτές τις επιτυχημένες (όπως όλα δείχνουν) «συνθετικές» μεταμοσχεύσεις αναμένεται να ακολουθήσουν και άλλες στο πλαίσιο κλινικής δοκιμής που ξεκινά τώρα. Ο καθηγητής μάς πληροφορεί ότι συνολικά θα συμμετάσχουν 40 ασθενείς από όλον τον κόσμο (μέχρι στιγμής δεν περιλαμβάνεται κάποιος Ελληνας).
Το νέο άλμα στο πεδίο των μεταμοσχεύσεων, που αφορά τα πιο πολύπλοκα συνθετικά μοσχεύματα που έχουν τοποθετηθεί σε ανθρώπους ως σήμερα, εκτιμάται, σύμφωνα με τον καθηγητή Μακιαρίνι, ότι ανοίγει καινούργιους δρόμους που θα οδηγήσουν κάποια ημέρα στη μεταμόσχευση όχι μόνο ολόκληρου συνθετικού λάρυγγα αλλά και άλλων ακόμη πολυπλοκότερων οργάνων.
Προσεχώς καρδιά και πνεύμονες
Ο «γκουρού» του πεδίου των πρωτοποριακών μεταμοσχεύσεων σημειώνει ότι με τους συνεργάτες του βρίσκονται ήδη σε διαδικασία ανάπτυξης ολόκληρου λάρυγγα, συμπεριλαμβανομένων των τμημάτων του που παράγουν ήχο. Σχεδιάζουν επίσης να προχωρήσουν σε δημιουργία συνθετικού οισοφάγου, αλλά αναμένεται να μπουν και σε πιο δύσκολα αλλά και φιλόδοξα μονοπάτια που αφορούν άλλα όργανα που είναι «κλεισμένα» στο στέρνο, δηλαδή τους πνεύμονες και την καρδιά. Ο ειδικός βέβαια παραδέχεται ότι πράγματι ο δρόμος από τον «απλό» λάρυγγα ως τη σύνθετη (συνθετική) καρδιά είναι μακρός. «Δεν πιστεύω ότι η συνθετική καρδιά θα αποτελέσει γεγονός μέσα στα επόμενα ένα-δύο χρόνια, αλλά μέσα στα επόμενα 10-20 έτη νομίζω ότι θα είμαστε σε θέση να μεταμοσχεύσουμε τέτοια πολύπλοκα όργανα σε ασθενείς. Εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό και από τη χρηματοδότηση που θα έχουμε για να προχωρήσουμε τα πειράματά μας και να τελειοποιήσουμε την τεχνική μας».
Ο καθηγητής Μακιαρίνι μάς διαβεβαιώνει πάντως ότι εργάζεται ήδη πυρετωδώς για την τελειοποίηση της τεχνικής του που θα χαρίσει ζωή σε πολλά άτομα. «Δυστυχώς η ημέρα έχει 24 ώρες. Αν είχε 25, θα εργαζόμασταν 25 ώρες ημερησίως» λέει.Πάντως, και οι 24 ώρες της ημέρας τού είναι αρκετές για να συντελεί επιστημονικά «θαύματα», όπως μαρτυρεί η ως τώρα πορεία του, η οποία ελπίζουμε να είναι ακόμη πιο... θαυματουργή στα χρόνια που έρχονται.
0 Σχόλια